Obecnie rozwody często wiążą się z dużym stresem, koniecznością wielokrotnego stawiania się w sądzie oraz długotrwałą procedurą. Planowany projekt nowelizacji, który ma zostać wprowadzony przez ustawodawcę, przewiduje rozwiązania pozwalające tego uniknąć. Projekt zakłada możliwość uzyskania rozwodu w prostszy i szybszy sposób, czyli poprzez przeprowadzenie całej procedury przed urzędnikiem urzędu stanu cywilnego, bez konieczności angażowania sądu.
Czym kieruje się ustawodawca we wprowadzeniu takiej regulacji? Odpowiedź wydaje się dość prozaiczna – takie rozwiązanie pozwoli na zwiększenie efektywności systemu prawnego poprzez odciążenie sądów okręgowych rozpoznających sprawy, które mają się kwalifikować do rozpoznania przez urzędników Urzędu Stanu Cywilnego, promowanie pozasądowych metod załatwiania spraw cywilnych, gdyż rozwody dotychczas znajdowały się w niewielkiej już grupie spraw, które nie posiadają innej możliwości jej załatwienie jak tylko przez sąd, zwiększenie autonomii stron, skrócenie czasu trwania czynności zmierzających do rozwiązania małżeństwa. Wszystko to przy zachowaniu zgodności z przepisami konstytucji RP.
Warunki, które należy spełnić, aby taki rozwód był możliwy. Rozwiązanie małżeństwa w trybie pozasądowym w założeniu ma stanowić wyjątek od rozwiązania małżeństwa przez sąd. Taka procedura wiąże się z wieloma ograniczeniami, które podyktowane są podstawowymi, nadrzędnymi wartościami takimi jak na przykład dobro dziecka. Głównymi przesłankami, które należałoby spełnić, aby móc skorzystać z tej pozasądowej metody rozwiązania małżeństwa to zupełny i trwały rozkład pożycia, co do czego małżonkowie będą zobowiązani złożyć odpowiednie oświadczenie oraz co najmniej roczny staż związku małżeńskiego. Ponadto, osoby takie nie mogą posiadać wspólnych małoletnich dzieci oraz dzieci poczętych, ale nieurodzonych. Strony w przypadku rozwiązania małżeństwa w tym trybie powinny posiadać w pełni zgodne stanowisko, co do woli jego rozwiązania, trybu rozwiązania oraz przesłanek rozwodu.
Jak to ma wyglądać? Projekt ustawy zakłada, że pozasądowe rozwiązanie małżeństwa ma być dokonywane przed wybranym przez małżonków kierownikiem urzędu stanu cywilnego i ma odbywać się w dwóch etapach. W pierwszym z nich małżonkowie powinni wspólnie i osobiście udać się do wybranego urzędu stanu cywilnego w celu złożenia pisemnych zapewnień, potwierdzających spełnienie przesłanek rozwodu pozasądowego. Niezależnie od złożenia tych oświadczeń kierownik urzędu stanu cywilnego sprawdza poszczególne przesłanki rozwodu pozasądowego, a ponadto wyjaśnia małżonkom doniosłość związku małżeńskiego, przepisy regulujące ten tryb rozwiązania małżeństwa oraz przekazuje pisemną informację dotyczącą form wsparcia w kryzysie małżeńskim i skutków rozwiązania małżeństwa.
Kolejny etap rozwiązania małżeństwa przed kierownikiem stanu cywilnego mógłby zostać rozpoczęty dopiero po upływie 1 miesiąca (jako czasu „namysłu”) od dnia odebrania od małżonków pisemnych zapewnień, które to posiadają swoją ważność przez 6 miesięcy. Po upływie co najmniej miesiąca, maksymalnie 6 miesięcy od daty złożenia oświadczeń powinni stawić się w danym urzędzie stanu cywilnego, gdzie ponownie weryfikowane są przesłanki do rozwiązania małżeństwa w trybie pozasądowym, a także ponownie wyjaśniana doniosłość związku małżeńskiego oraz przekazywana informacja, że rozwiązanie małżeństwa wymaga dołączenia stosownej wzmianki dodatkowej do aktu małżeństwa. W dalszej kolejności małżonkowie składają wymagane oświadczenia dotyczące m.in. posiadanego obywatelstwa, posiadania wspólnych dzieci, nastąpienia trwałego i zupełnego rozkładu pożycia oraz faktu, że nie toczy się między nimi sprawa o rozwód, o separację, w której strona pozwana domaga się rozwodu lub sprawa o unieważnienie małżeństwa. Spełnienie wszystkich wymagań umożliwia kierownikowi urzędu stanu cywilnego przyjąć zgodne oświadczenia małżonków o rozwiązaniu małżeństwa. Wszystkie oświadczenia małżonków są składane w formie ustnej i spisywany jest protokół, który jest podpisywany przez małżonków.
Po przejściu przez oba etapy rozwiązania małżeństwa w trybie pozasądowym jest dołączenie przez kierownika urzędu stanu cywilnego do akt małżeństwa wzmianki dodatkowej o rozwiązaniu związku małżeńskiego. Do rozwiązania małżeństwa dochodzi z chwilą zgodnego złożenia przez małżonków oświadczeń o rozwiązaniu łączącego ich związku, a procedura zakończona jest z chwilą formalnego odnotowania rozwiązania małżeństwa w rejestrze stanu cywilnego przez organ publiczny.
Radca prawy dr Anna Płatkowska
Eliza Marciniak
